(Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, cùng với những lợi ích to lớn mà hệ thống tàu điện mang lại, cũng đặt ra những nguy cơ, thách thức không nhỏ đối với công tác bảo đảm an toàn, trong đó có công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH). Các tuyến đường sắt đô thị có đặc thù phức tạp, bao gồm cả các đoạn chạy ngầm dưới lòng đất, đi trên cao, nhà ga quy mô lớn, tích hợp nhiều hệ thống kỹ thuật hiện đại. Trong môi trường này, nếu xảy ra sự cố cháy nổ, rò rỉ khí độc, trật bánh, va chạm, ngập hầm hay sập kết cấu, hậu quả sẽ vô cùng nghiêm trọng, có thể gây thiệt hại lớn về người và tài sản, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự xã hội và sự phát triển kinh tế - xã hội. Thực tế cho thấy, tại nhiều quốc gia phát triển có hệ thống tàu điện ngầm, tàu điện trên cao, đã từng xảy ra những sự cố nghiêm trọng gây thương vong hàng loạt. Những vụ việc đó là bài học cảnh báo sâu sắc cho chúng ta khi bắt đầu đưa vào khai thác các tuyến tàu điện đầu tiên. Điều đó càng khẳng định sự cần thiết khách quan, cấp bách phải xây dựng lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đủ mạnh, có tổ chức, biên chế hợp lý, được trang bị phương tiện hiện đại, được huấn luyện bài bản, có khả năng xử lý nhanh chóng, hiệu quả mọi tình huống khẩn cấp đối với tình huống cháy, tai nạn, sự cố tàu điện.

Một trong những thách thức lớn nhất chính là đặc thù của hệ thống tàu điện. Nhà ga ngầm thường nằm sâu dưới lòng đất, không gian kín, lối thoát hiểm hạn chế, khói khí độc dễ dàng tích tụ và lan nhanh, gây nguy hiểm cho hành khách. Đường hầm dài, tầm nhìn hạn chế, hệ thống thông gió, chiếu sáng phụ thuộc vào điện; khi xảy ra sự cố mất điện, tình hình sẽ trở nên đặc biệt nguy hiểm. Đối với tàu điện trên cao, hành khách có thể bị mắc kẹt ở độ cao lớn, gây khó khăn cho công tác cứu hộ, cứu nạn. Mật độ hành khách đông, đặc biệt vào giờ cao điểm, khiến việc sơ tán càng trở nên khó khăn, dễ dẫn đến tình trạng hoảng loạn, giẫm đạp, gây thương vong.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia phát triển đều đặc biệt chú trọng xây dựng lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chuyên trách cho hệ thống tàu điện. Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Đức, Pháp… đã đầu tư mạnh mẽ vào phương tiện hiện đại như robot chữa cháy, hệ thống quạt thông gió công suất lớn, xe cứu hộ đường ray, thiết bị dò tìm sự sống, hệ thống thông tin đặc chủng. Đồng thời, họ tổ chức huấn luyện, diễn tập thường xuyên, xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng, nâng cao ý thức, kỹ năng của hành khách. Đây là những bài học kinh nghiệm quý báu mà Việt Nam cần nghiên cứu, tham khảo, áp dụng phù hợp.

Trong nhiều năm qua, công tác PCCC và CNCH của nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng. Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ Công an, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đã không ngừng trưởng thành, phát triển về tổ chức, biên chế, trang bị phương tiện, trình độ nghiệp vụ, góp phần kiềm chế số vụ cháy, giảm thiểu thiệt hại, bảo đảm an toàn xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đặc biệt là sự xuất hiện của hệ thống tàu điện, lực lượng vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng kịp thời, đầy đủ yêu cầu đặt ra. Từ bối cảnh nêu trên có thể khẳng định việc xây dựng lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đáp ứng yêu cầu công tác chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ khi xảy ra cháy, tai nạn, sự c tàu điện trong giai đoạn hiện nay là yêu cầu tất yếu, khách quan, cấp bách, đồng thời cũng là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài. Đây không chỉ là trách nhiệm của lực lượng Công an nhân đan mà còn là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý thống nhất của Nhà nước, sự phối hợp của các bộ, ngành, chính quyền địa phương và sự tham gia, ủng hộ của nhân dân.

1. Thực trạng công tác PCCC và CNCH đối với sự cố tàu điện

1.1. Về tổ chức, biên chế, bố trí lực lượng

Trong những năm qua, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đã từng bước được kiện toàn về tổ chức, biên chế theo mô hình mới của Bộ Công an, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và năng lực tác chiến. Tuy nhiên, so với yêu cầu thực tiễn, biên chế lực lượng hiện nay vẫn chưa đáp ứng. Ở nhiều địa phương, đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, nơi có tuyến tàu điện đi vào hoạt động, số lượng cán bộ, chiến sĩ trực tiếp làm nhiệm vụ chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ còn thiếu. Các đội chữa cháy và CNCH phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, dẫn đến khó khăn trong việc bố trí quân số thường trực 24/24 giờ.

Tỷ lệ giữa phương tiện và lái xe, giữa quân số chiến đấu và yêu cầu nhiệm vụ chưa cân đối. Có nơi, 01 chiến sỹ điều khiển phương tiện phải phụ trách nhiều phương tiện, khi xảy ra sự cố lớn cùng lúc thì khó có thể triển khai kịp thời. Tình trạng thiếu cán bộ, chiến sỹ điều khiển phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ, thợ máy vận hành thiết bị chuyên dụng diễn ra khá phổ biến, gây ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng chiến đấu. Một số đơn vị Cảnh sát PCCC và CNCH vẫn còn phải kiêm nhiệm thêm các công việc khác, không tập trung toàn lực cho nhiệm vụ chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

1.2. Về trình độ nghiệp vụ cán bộ, chiến sĩ

Trình độ nghiệp vụ của cán bộ, chiến sĩ đã có bước phát triển, song nhìn chung chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu xử lý các sự cố phức tạp trong môi trường tàu điện. Quá trình đô thị hóa nhanh chóng làm xuất hiện ngày càng nhiều loại hình cháy nổ mới, đòi hỏi kỹ năng chuyên sâu, nhưng lực lượng hiện tại vẫn chủ yếu được huấn luyện theo giáo trình cơ bản.

Cán bộ, chiến sĩ chưa được thường xuyên tập huấn, huấn luyện với các tình huống đặc thù như cháy nổ trong hầm ngầm, xử lý rò rỉ khí độc, cứu nạn trong điều kiện khói dày đặc, ánh sáng hạn chế. Nhiều đơn vị chưa có mô hình mô phỏng để huấn luyện sát thực tế, dẫn đến việc thiếu trải nghiệm, thiếu kỹ năng ứng phó. Các bài huấn luyện chiến thuật, kỹ thuật còn ít, chủ yếu dừng lại ở lý thuyết. Điều này khiến cho khi triển khai thực tế trong môi trường tàu điện, cán bộ, chiến sĩ dễ lúng túng, mất nhiều thời gian tiếp cận hiện trường.

Ngoài ra, số cán bộ có trình độ chuyên môn sâu, có khả năng nghiên cứu, phân tích, tham mưu chiến lược còn hạn chế. Lực lượng chưa có nhiều cán bộ thành thạo ngoại ngữ, công nghệ để tiếp cận tài liệu, kinh nghiệm quốc tế, cũng như làm chủ các phương tiện hiện đại. Đây là một hạn chế cần sớm được khắc phục.

1.3. Về phương tiện, trang thiết bị kỹ thuật

Hiện nay, số lượng phương tiện, thiết bị của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH nhìn chung chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ, đặc biệt đối với các tình huống sự cố tàu điện. Nhiều xe chữa cháy đã sử dụng trên 15-20 năm, chất lượng xuống cấp, khả năng cơ động, hiệu quả chiến đấu hạn chế. Xe thang, xe cứu hộ chuyên dụng còn thiếu trầm trọng. Đặc biệt, phương tiện có thể cơ động trong đường hầm, toa tàu, không gian ngầm hầu như chưa được trang bị.

Các thiết bị quan trọng như quạt thông gió di động công suất lớn, máy bơm hút khói, thiết bị dò khí độc, camera nhiệt, thiết bị dò tìm sự sống, robot chữa cháy, UAV cứu hộ… số lượng rất ít hoặc chưa có. Hệ thống thông tin liên lạc đặc chủng trong hầm ngầm còn hạn chế, dễ bị gián đoạn, ảnh hưởng đến chỉ huy, điều hành.

Việc bảo dưỡng, kiểm tra phương tiện ở một số nơi chưa được chú trọng đúng mức, dẫn đến tình trạng thiết bị hư hỏng, chất lượng không ổn định. Nguồn lực đầu tư cho trang thiết bị còn hạn chế, chưa đồng bộ giữa các đơn vị, địa phương.

1.4. Về công tác huấn luyện, diễn tập, phối hợp liên ngành

Trong những năm qua, công tác huấn luyện, diễn tập đã được tổ chức, song tần suất chưa nhiều và nội dung còn đơn giản. Nhiều cuộc diễn tập mới dừng lại ở việc giả định cháy nhỏ, chưa mô phỏng tình huống phức tạp như cháy nổ kết hợp trật bánh, rò rỉ khí độc, sập hầm hay ngập nước. Các bài tập phối hợp liên ngành còn thiếu chiều sâu, chưa huy động đầy đủ các lực lượng như y tế, cứu thương, công an cơ sở, quân đội, đơn vị vận hành tàu điện, chính quyền địa phương.

Khi xảy ra sự cố thực tế, sự phối hợp giữa các lực lượng đôi khi còn lúng túng, thiếu đồng bộ, chưa phát huy hết sức mạnh tổng hợp. Việc phân công trách nhiệm, quyền hạn chưa thật sự rõ ràng, dẫn đến tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót khâu. Công tác sơ tán hành khách trong diễn tập còn thiếu sự tham gia trực tiếp của người dân, hành khách, do đó chưa tạo được sự phản xạ tự nhiên, kỹ năng ứng xử khi có sự cố xảy ra.

1.5. Về công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức

Công tác tuyên truyền, giáo dục về an toàn PCCC và CNCH trong lĩnh vực tàu điện còn hạn chế. Hành khách, nhân viên vận hành chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng thoát hiểm, kỹ năng ứng xử khi có sự cố. Các hình thức tuyên truyền như pano, áp phích, video hướng dẫn trên tàu, trong nhà ga chưa được triển khai rộng rãi, chưa tạo thành thói quen cho hành khách.

Việc tổ chức diễn tập có sự tham gia của hành khách còn rất ít, do đó khi xảy ra tình huống thực tế, nguy cơ hoảng loạn, mất kiểm soát là rất cao. Đây là một hạn chế lớn, cần được khắc phục để phát huy vai trò, trách nhiệm của nhân dân trong công tác PCCC và CNCH.

2. Những khó khăn, thách thức đặt ra trong giai đoạn hiện nay

2.1. Đặc điểm phức tạp của hệ thống tàu điện

Hệ thống đường sắt đô thị ở Việt Nam mới hình thành, quy mô còn hạn chế nhưng đã bộc lộ những đặc thù phức tạp khiến công tác PCCC và CNCH gặp nhiều trở ngại. Đầu tiên là tính chất khép kín của các công trình ngầm. Khi sự cố cháy nổ xảy ra, khói và khí độc tích tụ nhanh, lối thoát hiểm hạn chế, làm giảm khả năng thoát nạn của hành khách và gây khó khăn cho lực lượng ứng cứu. Đường hầm thường dài hàng km, tầm nhìn hạn chế, điều kiện thông gió phụ thuộc nhiều vào hệ thống kỹ thuật. Nếu hệ thống này bị hư hỏng, công tác cứu nạn sẽ gặp tình trạng “chạy đua với tử thần”.

Đối với tàu điện trên cao, mặc dù không gian thoáng hơn, nhưng hành khách có nguy cơ bị mắc kẹt ở độ cao lớn khi sự cố xảy ra, ví dụ như trật bánh, va chạm, sự cố điện. Việc đưa nạn nhân xuống đất trong điều kiện khẩn cấp đòi hỏi phương tiện chuyên dụng như xe thang cao, dây cứu hộ, thiết bị nâng hạ, vốn hiện còn thiếu hụt ở nhiều đơn vị.

2.2. Hạn chế về nhân lực và tổ chức lực lượng

Một trong những khó khăn lớn hiện nay là tình trạng thiếu cán bộ, chiến sĩ trực tiếp làm nhiệm vụ PCCC và CNCH trong môi trường tàu điện. Nhiều đơn vị phải kiêm nhiệm nhiều công việc khác, dẫn đến thiếu tập trung. Số lượng chiến sỹ điều khiển phương tiện chữa cháy, cứu hộ chưa đáp ứng yêu cầu. Tỷ lệ quân số trực tiếp làm công tác chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ so với yêu cầu thực tiễn còn thấp.

Ngoài ra, việc phân công, bố trí cán bộ, chiến sĩ chưa hợp lý, có nơi chưa gắn đúng người đúng việc, làm giảm hiệu quả công tác. Ở nhiều đội Cảnh sát PCCC và CNCH chưa có lực lượng chuyên trách mà vẫn phải kiêm nhiệm, nên khi xảy ra sự cố lớn, việc triển khai còn chậm, chưa đáp ứng được nhiệm vụ đề ra.

2.3. Hạn chế về phương tiện, thiết bị chuyên dụng

Hầu hết các địa phương chưa được trang bị đầy đủ phương tiện chuyên dụng cho công tác PCCC và CNCH trong hệ thống tàu điện. Các phương tiện hiện có như xe chữa cháy, xe thang, xe cứu hộ phần lớn đã qua nhiều năm sử dụng, xuống cấp, chất lượng giảm sút. Những thiết bị đặc thù như robot chữa cháy, thiết bị bay không người lái, hệ thống thông gió cơ động công suất lớn, camera nhiệt gắn trên mũ, thiết bị dò tìm sự sống… chưa được trang bị phổ biến.

Đặc biệt, phương tiện có thể hoạt động trong đường hầm chật hẹp, nhiều khói, nhiệt độ cao, hoặc có khả năng di chuyển trực tiếp trên đường ray để tiếp cận toa tàu sự cố gần như chưa có. Điều này khiến lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH gặp khó khăn lớn trong tiếp cận và xử lý sự cố.

3.4. Hạn chế trong công tác huấn luyện, diễn tập phương án

Công tác huấn luyện, diễn tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ tuy đã được triển khai nhưng còn thiếu chiều sâu. Các tình huống giả định chủ yếu tập trung vào tình huống cháy nhỏ, ít người bị nạn, chưa mô phỏng được sự cố phức tạp như cháy nổ kết hợp sập hầm, rò rỉ khí độc, ngập hầm hay khủng bố. Sự tham gia của các lực lượng liên ngành như y tế, cứu thương, quân đội, chính quyền địa phương còn hạn chế. Trong khi đó, yêu cầu thực tiễn đòi hỏi phải tổ chức diễn tập phương án có huy động nhiều lực lượng, nhiều ngành, có sự tham gia của hành khách, nhân viên nhà ga để hình thành phản xạ tự nhiên, nâng cao kỹ năng thoát nạn. Nếu không có sự chuẩn bị, khi sự cố xảy ra, nguy cơ hoảng loạn, mất kiểm soát trong đám đông là rất cao.

3.5. Vướng mắc trong cơ chế, chính sách, pháp luật

Hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về PCCC và CNCH mặc dù đã có bước hoàn thiện, nhưng vẫn còn thiếu quy định cụ thể cho loại hình tàu điện. Ví dụ, chưa có tiêu chuẩn riêng về hệ thống thoát nạn trong hầm tàu điện, chưa có hướng dẫn cụ thể về thiết kế hệ thống PCCC tự động trong toa tàu, nhà ga ngầm. Quy định về trách nhiệm phối hợp của đơn vị vận hành với lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH còn chung chung, chưa có chế tài rõ ràng khi vi phạm.

Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư cho công tác PCCC và CNCH trong lĩnh vực này chưa tương xứng. Ngân sách còn hạn chế, chưa đủ để đầu tư đồng bộ, hiện đại hóa phương tiện, thiết bị. Cơ chế xã hội hóa, huy động sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực này còn thiếu, chưa phát huy được sức mạnh toàn xã hội.

3.6. Tác động từ đô thị hóa và biến đổi khí hậu

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng làm gia tăng mật độ dân cư, mật độ hành khách sử dụng tàu điện, đặc biệt vào giờ cao điểm. Khi sự cố xảy ra, nguy cơ hoảng loạn, chen lấn, giẫm đạp là rất lớn, gây thương vong hàng loạt.

Biến đổi khí hậu cũng tác động trực tiếp đến an toàn tàu điện. Tình trạng mưa lớn, ngập úng, triều cường ngày càng nghiêm trọng có thể dẫn đến ngập hầm, ảnh hưởng đến kết cấu công trình, hệ thống điện, gây nguy hiểm cho hành khách. Nắng nóng gay gắt kéo dài làm tăng nguy cơ chập điện, cháy nổ trong hệ thống kỹ thuật. Đây là những yếu tố khách quan, làm gia tăng thách thức cho công tác PCCC và CNCH.

2.7. Kỹ năng an toàn của nhân dân còn hạn chế

Một khó khăn nữa là ý thức, kỹ năng của hành khách, nhân viên vận hành trong việc chấp hành quy định an toàn PCCC còn chưa cao. Nhiều hành khách chưa được trang bị kỹ năng thoát hiểm, chưa có phản xạ ứng xử khi có sự cố. Công tác tuyên truyền, giáo dục, phổ biến kiến thức an toàn PCCC trong lĩnh vực tàu điện chưa được triển khai rộng rãi, hiệu quả. Khi xảy ra sự cố, hành khách dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn, mất bình tĩnh, gây khó khăn cho lực lượng ứng cứu.

3. Giải pháp xây dựng lực lượng PCCC và CNCH đáp ứng yêu cầu mới

3.1. Kiện toàn cơ cấu tổ chức, biên chế, bố trí lực lượng

Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, việc kiện toàn cơ cấu tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH là nhiệm vụ hàng đầu. Cần sớm thành lập các đơn vị chuyên trách về PCCC và CNCH trong lĩnh vực tàu điện tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, nơi có hệ thống đường sắt đô thị đi vào hoạt động. Các đơn vị này phải được bố trí đầy đủ biên chế, có lực lượng thường trực 24/24, sẵn sàng ứng phó nhanh chóng với mọi tình huống.

Bên cạnh đó, cần có sự phân cấp, phân công rõ ràng trách nhiệm giữa các cấp: Bộ, Cục, Công an tỉnh, thành phố, Công an xã, phường có tuyến tàu điện đi qua. Nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm” phải được quán triệt, tránh tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ. Đặc biệt, đối với cấp xã, cần từng bước xây dựng lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chuyên trách, thay vì kiêm nhiệm như hiện nay, để bảo đảm tính chuyên nghiệp, hiệu quả.

3.2. Nâng cao trình độ, năng lực cán bộ, chiến sĩ

Để lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đáp ứng yêu cầu tác chiến trong môi trường đặc thù, cần đổi mới toàn diện công tác đào tạo, huấn luyện. Trước hết, phải xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu cho tàu điện, bao gồm:

- Kỹ năng chữa cháy trong hầm ngầm, ga tàu điện, toa tàu;

- Kỹ năng cứu hộ trong không gian hẹp, nhiều khói, khí độc;

- Sử dụng thiết bị thở độc lập trong thời gian dài;

- Tổ chức sơ tán hành khách đông trong điều kiện khẩn cấp;

- Ứng phó với sự cố phức hợp như cháy nổ kết hợp ngập hầm, khủng bố.

Ngoài ra, cần mở rộng hợp tác quốc tế, cử cán bộ đi học tập tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Đức, Pháp… để tiếp cận kinh nghiệm tiên tiến, đồng thời mời chuyên gia nước ngoài sang huấn luyện tại Việt Nam. Cùng với đó, xây dựng đội ngũ giảng viên, huấn luyện viên nội bộ có trình độ cao để trực tiếp đào tạo lực lượng trong nước.

3.3. Tăng cường huấn luyện, diễn tập, nâng cao năng lực thực chiến

Công tác diễn tập phải được tổ chức thường xuyên, đa dạng hóa kịch bản, từ cháy toa tàu, cháy nhà ga, rò rỉ khí độc, trật bánh, va chạm, sập hầm, ngập nước đến khủng bố, tấn công khủng hoảng. Các buổi diễn tập phải huy động đủ các lực lượng: Cảnh sát PCCC và CNCH, y tế, cứu thương, công an cơ sở, quân đội, đơn vị quản lý vận hành tàu điện, chính quyền địa phương và nhân dân.

Đặc biệt, cần tổ chức diễn tập quy mô lớn có sự tham gia của hành khách, để hình thành phản xạ tự nhiên, nâng cao ý thức, kỹ năng thoát hiểm. Sau mỗi cuộc diễn tập, phải tổ chức rút kinh nghiệm, chỉ rõ ưu điểm, hạn chế, đề ra biện pháp khắc phục.

3.4. Đầu tư, trang bị phương tiện, thiết bị hiện đại

Phương tiện, thiết bị là điều kiện then chốt quyết định hiệu quả tác chiến. Cần ưu tiên đầu tư các phương tiện đặc thù như: xe cứu hộ đường ray nhỏ gọn, cơ động, có thể tiếp cận nhanh toa tàu gặp sự cố; robot chữa cháy, cứu hộ có khả năng di chuyển trong hầm ngầm, môi trường khói độc; thiết bị bay không người lái (UAV) trang bị camera nhiệt, hồng ngoại để trinh sát, tìm kiếm nạn nhân; hệ thống quạt thông gió di động công suất lớn để làm loãng khói, hạ nhiệt; camera nhiệt, thiết bị dò tìm sự sống để nhanh chóng xác định vị trí nạn nhân; trang phục chịu nhiệt, chống độc, bộ thiết bị thở độc lập cải tiến cho cán bộ, chiến sĩ.

Ngoài ra, cần xây dựng cơ chế bảo dưỡng, kiểm tra định kỳ, duy trì phương tiện luôn ở trạng thái sẵn sàng. Đồng thời, đẩy mạnh xã hội hóa, khuyến khích doanh nghiệp nghiên cứu, sản xuất trong nước để từng bước chủ động trang bị.

3.5. Hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật

Cần rà soát, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn về PCCC và CNCH trong tàu điện. Các nội dung trọng tâm gồm: Ban hành tiêu chuẩn riêng về hệ thống thoát nạn, phòng cháy chữa cháy cho tàu điện ngầm và trên cao; Quy định trách nhiệm cụ thể của đơn vị quản lý, vận hành tàu điện trong phối hợp với lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH; Cơ chế huy động lực lượng, phương tiện khi có sự cố lớn;  Chính sách ưu tiên ngân sách cho công tác PCCC và CNCH trong hệ thống tàu điện; Chế độ đãi ngộ, phụ cấp đặc thù cho cán bộ, chiến sĩ trực tiếp làm nhiệm vụ.

3.6. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ mới

Nghiên cứu khoa học là nền tảng cho sự phát triển bền vững. Cần triển khai các đề tài về đặc điểm cháy nổ trong hầm ngầm, toa tàu điện; quy luật lan truyền khói, khí độc trong môi trường kín; phương pháp sơ tán đám đông trong điều kiện khẩn cấp; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), mô phỏng 3D, cảm biến thông minh trong giám sát, cảnh báo, chỉ huy tác chiến. Đồng thời, phát triển công nghệ robot, UAV cứu hộ, hệ thống thông tin liên lạc đặc chủng. Đây là xu hướng tất yếu để lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH tiệm cận trình độ tiên tiến của thế giới.

3.7. Tăng cường phối hợp liên ngành, phát huy vai trò nhân dân

Cần xây dựng quy chế phối hợp liên ngành rõ ràng, phân định cụ thể trách nhiệm, quyền hạn giữa các lực lượng: Cảnh sát PCCC và CNCH, y tế, quân đội, đơn vị vận hành tàu điện, chính quyền địa phương. Khi xảy ra sự cố, mọi lực lượng phải triển khai nhanh chóng, nhịp nhàng, hiệu quả.

Đồng thời, phát huy vai trò của nhân dân, đặc biệt là hành khách, nhân viên nhà ga, lái tàu. Tổ chức tuyên truyền, giáo dục, hướng dẫn kỹ năng thoát hiểm, ứng xử an toàn; phát triển phong trào toàn dân tham gia PCCC trong lĩnh vực giao thông công cộng. Khi nhân dân được trang bị kiến thức, kỹ năng, ý thức trách nhiệm, hiệu quả công tác CNCH sẽ được nâng cao rõ rệt.

4. Nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới

Một là, tập trung xây dựng các đơn vị chuyên trách PCCC và CNCH phục vụ hệ thống tàu điện tại những thành phố lớn. Đây là yêu cầu mang tính đột phá, nhằm hình thành lực lượng nòng cốt có đủ nhân lực, trang bị hiện đại, cơ cấu tổ chức hợp lý, có khả năng xử lý hiệu quả mọi tình huống. Các đơn vị chuyên trách cần được trang bị đồng bộ từ phương tiện cơ động trong hầm ngầm, trên cao, đến robot, UAV cứu hộ, hệ thống thông tin liên lạc đặc chủng. Song song, phải xây dựng cơ chế chỉ huy, điều hành rõ ràng, bảo đảm sự phối hợp giữa các lực lượng khi sự cố xảy ra.

Hai là, xây dựng cơ sở dữ liệu tổng thể và trung tâm chỉ huy thông minh cho công tác PCCC và CNCH đối với hệ thống tàu điện. Cơ sở dữ liệu này cần tích hợp thông tin về hạ tầng, hệ thống kỹ thuật, sơ đồ nhà ga, đường hầm, lối thoát hiểm, trang thiết bị PCCC. Trung tâm chỉ huy thông minh phải được kết nối trực tuyến với đơn vị vận hành, chính quyền địa phương, y tế, quân đội và các lực lượng liên quan, bảo đảm chỉ huy, điều hành thống nhất, thông suốt, nhanh chóng.

Ba là, hoàn thiện chương trình đào tạo, huấn luyện chuyên sâu. Cần xây dựng bộ giáo trình chuẩn về PCCC và CNCH trong tàu điện, gắn lý thuyết với thực hành, coi trọng huấn luyện kỹ năng trong điều kiện đặc thù: môi trường khói độc, ánh sáng hạn chế, không gian chật hẹp, mật độ hành khách đông. Tổ chức huấn luyện định kỳ, diễn tập thực binh, huy động nhiều lực lượng tham gia, có sự tham gia trực tiếp của hành khách để nâng cao kỹ năng thoát hiểm, ứng xử khi có sự cố. Đồng thời, tăng cường cử cán bộ đi đào tạo ở nước ngoài, mời chuyên gia quốc tế sang hỗ trợ huấn luyện.

Bốn là, đầu tư đồng bộ phương tiện, trang thiết bị hiện đại. Ưu tiên trang bị robot chữa cháy, UAV quan sát, xe cứu hộ đường ray, hệ thống quạt thông gió di động, camera nhiệt, thiết bị dò tìm sự sống. Đảm bảo các đơn vị có phương tiện cơ bản và đặc thù phù hợp với môi trường tàu điện. Đồng thời, đẩy mạnh xã hội hóa, khuyến khích doanh nghiệp nghiên cứu, sản xuất trong nước, từng bước làm chủ công nghệ, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Năm là, hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật. Cần bổ sung, ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn riêng về an toàn PCCC và CNCH trong hệ thống tàu điện. Quy định rõ trách nhiệm phối hợp của đơn vị vận hành, cơ chế huy động lực lượng, phương tiện, chính sách đãi ngộ đặc thù cho cán bộ, chiến sĩ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, bố trí ngân sách hợp lý, ưu tiên đầu tư cho công tác này, coi đây là một phần trong chiến lược phát triển bền vững hạ tầng giao thông đô thị.

Sáu là, tăng cường hợp tác quốc tế. Tham gia sâu rộng vào các hiệp hội, diễn đàn quốc tế về PCCC và CNCH, tổ chức trao đổi đoàn, tập huấn, diễn tập chung với các nước có hệ thống tàu điện phát triển. Tiếp thu kinh nghiệm, công nghệ, tranh thủ sự hỗ trợ về đào tạo, trang thiết bị, góp phần nâng cao năng lực của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Việt Nam, đồng thời khẳng định vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

Bảy là, phát huy vai trò của nhân dân và phong trào toàn dân PCCC và CNCH. Cần tổ chức các chương trình tuyên truyền, giáo dục, hướng dẫn kỹ năng thoát hiểm, kỹ năng ứng xử khi có sự cố cho hành khách, nhân viên nhà ga, lái tàu. Phát triển phong trào toàn dân tham gia PCCC và CNCH trong lĩnh vực giao thông công cộng sẽ tạo nền tảng xã hội vững chắc, hỗ trợ đắc lực cho lực lượng chuyên trách. Khi nhân dân có kiến thức, kỹ năng và ý thức trách nhiệm, hiệu quả công tác CNCH sẽ tăng lên đáng kể, giảm thiểu thiệt hại khi sự cố xảy ra.

5. Kết luận

Có thể khẳng định rằng, “Xây dựng lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đáp ứng yêu cầu công tác chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ khi xảy ra sự cố, tai nạn tàu điện trong giai đoạn hiện nay” là nhiệm vụ cấp bách, đồng thời cũng là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài. Đây là yêu cầu khách quan, xuất phát từ thực tiễn phát triển hạ tầng giao thông đô thị hiện đại, từ thách thức an toàn đối với tính mạng, tài sản của nhân dân và từ mục tiêu phát triển bền vững của đất nước. Nhiệm vụ này không chỉ là trách nhiệm riêng của ngành Công an mà còn là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước, sự phối hợp của các bộ, ngành, chính quyền địa phương và sự đồng lòng, ủng hộ của nhân dân.

Với sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát của Đảng, Nhà nước, sự nỗ lực phấn đấu không ngừng của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, sự phối hợp chặt chẽ của các ngành, các cấp và sự đồng lòng của nhân dân, tin tưởng rằng chúng ta sẽ xây dựng thành công một lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đủ sức đáp ứng yêu cầu trong mọi tình huống. Qua đó, góp phần bảo vệ an toàn tuyệt đối cho hệ thống tàu điện, bảo đảm cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững, hiện đại của đất nước trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Phòng Công tác chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ