Tuy nhiên, đặc thù của loại hình chợ, trung tâm thương mại, siêu thị là nơi tập trung khối lượng khổng lồ các loại hàng hóa, vật liệu dễ cháy (quần áo, đồ nhựa, chất lỏng cháy, thiết bị điện tử, bao bì, bìa carton...). Mật độ chất cháy cao kết hợp với lưu lượng người ra vào đông đúc, hệ thống thiết bị điện hoạt động liên tục với công suất lớn làm gia tăng nguy cơ xảy ra sự cố cháy, nổ. Thực tiễn các vụ cháy xảy ra tại các chợ, trung tâm thương mại, siêu thị trong thời gian qua cho thấy, đám cháy thường bùng phát nhanh, tỏa ra nhiều khói, khí độc và nhiệt lượng lớn, gây ra những hậu quả vô cùng nghiêm trọng về người, tài sản và ảnh hưởng lớn đến an sinh xã hội, trật tự an toàn tại địa phương.

Để chủ động phòng ngừa cháy, nổ, bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe của người dân và hạn chế tối đa thiệt hại về tài sản, QCVN 10:2025/BCA - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cho nhà và công trình đã quy định cụ thể, toàn diện các yêu cầu về trang bị, thiết kế, lắp đặt phương tiện, hệ thống phòng cháy, chữa cháy (PCCC) đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích chợ, trung tâm thương mại, siêu thị. Quy chuẩn đã đưa ra các tiêu chí rõ ràng về quy mô diện tích, số tầng, phân loại chợ (hạng 1, hạng 2, hạng 3) và các đặc điểm kết cấu để lựa chọn giải pháp kỹ thuật tối ưu.

Mặc dù vậy, trong quá trình triển khai thực tế, không ít chủ đầu tư, ban quản lý chợ, đơn vị tư vấn thiết kế và doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc tra cứu, xác định công trình thuộc đối tượng bắt buộc trang bị những hệ thống PCCC nào, áp dụng theo ngưỡng quy mô ra sao, đặc biệt là việc xử lý đối với các công trình có nhiều hạng mục công năng hỗn hợp. Trên cơ sở các quy định của QCVN 10:2025/BCA và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan, bài viết này hướng dẫn một số nội dung cơ bản về quy trình xác định quy mô, nguyên tắc lựa chọn và trang bị phương tiện PCCC cho chợ, trung tâm thương mại, siêu thị, kèm theo bảng tổng hợp tra cứu nhanh và khuyến nghị thực hiện cụ thể góp phần giúp các tổ chức, cá nhân thuận lợi hơn trong quá trình nghiên cứu, áp dụng và thực hiện đúng quy định của pháp luật.

2. Xác định đúng quy mô công trình - Bước đầu tiên để lựa chọn phương tiện phòng cháy, chữa cháy phù hợp

Việc trang bị phương tiện, hệ thống PCCC cho công trình chợ, trung tâm thương mại, siêu thị không thể áp dụng một công thức chung cho tất cả loại chợ, trung tâm thương mại, siêu thị mà phải dựa trên cơ sở phân tích quy mô, công năng và tính chất nguy hiểm cháy, nổ cụ thể của từng công trình. Trước khi xác định công trình phải trang bị những phương tiện hoặc hệ thống PCCC nào, cần thực hiện đầy đủ các bước sau:

Thứ nhất, xác định đúng mục đích sử dụng và công năng của công trình. Đối tượng áp dụng bao gồm chợ (được tổ chức tại một địa điểm theo quy hoạch), trung tâm thương mại, siêu thị hoặc nhà dân dụng khác có bố trí khu vực, gian phòng có công năng tương tự. Đối với công trình có nhiều hạng mục nhà độc lập mà mỗi nhà có mục đích sử dụng và công năng khác nhau thì căn cứ trên mục đích sử dụng và công năng của từng nhà để trang bị, bố trí hệ thống PCCC phù hợp với hạng mục đó.

Thứ hai, xác định quy mô công trình. Các thông số cần xem xét bao gồm số tầng, tổng diện tích sàn, diện tích từng gian phòng và khối tích công trình. Đây là những tiêu chí quan trọng để xác định công trình có thuộc diện phải trang bị hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động, họng nước chữa cháy trong nhà hoặc các phương tiện khác theo quy định hay không.

Thứ ba, kiểm tra các khu vực và gian phòng đặc thù. Trong nhiều trường hợp, mặc dù toàn bộ công trình chưa thuộc diện phải trang bị một số hệ thống PCCC, nhưng nếu trong công trình có các khu vực hoặc gian phòng có tính chất nguy hiểm cháy cao, hoặc có quy mô thuộc đối tượng quy định tại QCVN 10:2025/BCA thì vẫn phải xem xét trang bị hệ thống PCCC tương ứng cho chính khu vực đó. Ví dụ như kho 50 m2, kho lạnh 300 m2, phòng máy chủ 24 m2, phòng biến áp... trang bị phương tiện, hệ thống PCCC theo Bảng A.3 Phụ lục A QCVN 10:2025/BCA. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm mọi khu vực có nguy cơ cháy cao đều được bảo vệ phù hợp.

Việc xác định đúng quy mô công trình không chỉ giúp chủ đầu tư lựa chọn đầy đủ các phương tiện, hệ thống PCCC cần trang bị mà còn tránh tình trạng đầu tư không cần thiết hoặc phải điều chỉnh thiết kế trong quá trình triển khai. Trên cơ sở các tiêu chí này, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế và cơ quan quản lý có thể xác định chính xác công trình thuộc trường hợp nào để áp dụng các quy định về bình chữa cháy, phương tiện chiếu sáng sự cố, biển báo thoát nạn, hệ thống báo cháy tự động, hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà và hệ thống chữa cháy tự động theo đúng quy định của QCVN 10:2025/BCA.

3. Nguyên tắc lựa chọn phương tiện và hệ thống phòng cháy, chữa cháy phải trang bị cho nhà, công trình sử dụng với mục đích chợ, trung tâm thương mại, siêu thị

Sau khi xác định được quy mô và đặc điểm của công trình, việc lựa chọn phương tiện và hệ thống PCCC cần tuân thủ nguyên tắc bảo đảm phù hợp với mức độ nguy hiểm cháy của công trình. Chợ, trung tâm thương mại, siêu thị là nơi có mật độ chất cháy rất lớn và tập trung đông người, hệ thống PCCC phải được lựa chọn để phát hiện cháy ngay từ giai đoạn ban đầu, tổ chức hướng dẫn thoát nạn nhanh chóng và khống chế đám cháy hiệu quả trước khi cháy lan diện rộng.

Đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích chợ, trung tâm thương mại, siêu thị các phương tiện PCCC được trang bị theo nhiều cấp độ khác nhau. Những phương tiện cơ bản như bình chữa cháy, phương tiện chiếu sáng sự cố, biển báo an toàn là yêu cầu chung đối với hầu hết các công trình. Trong khi đó, các hệ thống chữa cháy tự động, họng nước chữa cháy trong nhà, cấp nước chữa cháy ngoài nhà hay dụng cụ phá dỡ thô sơ được quy định cụ thể theo phân cấp chợ (hạng 1, hạng 2) hoặc theo diện tích, chiều cao công trình.

Một nguyên tắc quan trọng khác là việc xác định yêu cầu trang bị không chỉ áp dụng ở phạm vi toàn bộ công trình mà còn phải xem xét đối với từng hạng mục, từng khu vực hoặc từng gian phòng có tính chất sử dụng riêng biệt. Bất kỳ gian phòng nào thuộc diện bắt buộc tại Bảng A.3 QCVN 10:2025/BCA đều phải được trang bị hệ thống tương ứng.

Trên cơ sở các nguyên tắc nêu trên, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thiết kế có thể xác định đầy đủ các phương tiện và hệ thống cần trang bị đối với từng công trình cụ thể. Bảng tổng hợp và nội dung dưới đây sẽ giới thiệu các phương tiện và hệ thống PCCC chủ yếu đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích chợ, trung tâm thương mại, siêu thị, đồng thời phân tích phạm vi áp dụng và những điểm cần lưu ý trong quá trình thiết kế, lắp đặt.

4. Bảng tổng hợp và một số nội dung hướng dẫn trang bị các phương tiện, hệ thống phòng cháy, chữa cháy đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích chợ, trung tâm thương mại, siêu thị

Bảng tổng hợp yêu cầu trang bị phương tiện, hệ thống PCCC

- Bình chữa cháy: Bình chữa cháy là phương tiện chữa cháy ban đầu có vai trò quan trọng trong việc xử lý các đám cháy mới phát sinh. Mọi nhà và công trình sử dụng với mục đích chợ, trung tâm thương mại, siêu thị không phụ thuộc vào quy mô đều phải trang bị, bố trí bình chữa cháy xách tay. Bình chữa cháy phải được bố trí tại vị trí dễ quan sát, dễ tiếp cận và thuận tiện cho việc sử dụng khi có sự cố xảy ra. Việc lựa chọn chủng loại, số lượng bình và khoảng cách bố trí cần tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.

- Phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn: Trong điều kiện xảy ra cháy, nguồn điện của công trình có thể bị cắt hoặc bị hư hỏng, làm giảm khả năng quan sát và gây khó khăn cho việc thoát nạn. Vì vậy, các công trình sử dụng với mục đích chợ, trung tâm thương mại, siêu thị đều phải được bố trí hệ thống chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn lối ra và chỉ hướng thoát nạn nhằm giúp người trong công trình nhanh chóng nhận biết lối thoát an toàn; đối với các tầng có diện tích lớn hơn 1.000 m² hoặc có từ hai lối thoát nạn trở lên, cần bố trí thêm sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn để người sử dụng xác định nhanh vị trí hiện tại và lựa chọn lối thoát phù hợp khi xảy ra sự cố.

- Hệ thống loa thông báo và hướng dẫn thoát nạn: Khi xảy ra sự cố cháy, đặc biệt tại các khu vực tập trung đông người như chợ, trung tâm thương mại hay siêu thị, hệ thống loa thông báo và hướng dẫn thoát nạn đóng vai trò quan trọng trong việc thông báo, điều hướng mọi người sơ tán. Đối với công trình sử dụng với mục đích chợ, trung tâm thương mại, siêu thị cao trên 10 tầng hoặc có từ 2 tầng hầm trở lên đều phải trang bị hệ thống loa thông báo và hướng dẫn thoát nạn.

- Hệ thống báo cháy tự động: Đối với các công trình có quy mô lớn, mật độ chất cháy rất lớn và tập trung đông người, việc phát hiện cháy ngay từ giai đoạn đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hệ thống báo cháy tự động giúp phát hiện các dấu hiệu cháy ngay khi mới xuất hiện, truyền tín hiệu cảnh báo để mọi người kịp thời thoát nạn và tạo điều kiện cho lực lượng chữa cháy triển khai các biện pháp xử lý trước khi đám cháy phát triển lớn. Tất cả các công trình sử dụng với mục đích chợ (được tổ chức tại một địa điểm theo quy hoạch), trung tâm thương mại, siêu thị đều được bố trí hệ thống báo cháy tự động.

- Hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà: Theo QCVN 10:2025/BCA, chợ hạng 1, chợ hạng 2, trung tâm thương mại, siêu thị (ngoại trừ các nhà trưng bày bán xe ô tô, xe máy) phải được trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà. Đây là phương tiện chữa cháy cố định, giúp triển khai chữa cháy kịp thời ngay từ giai đoạn đầu, góp phần khống chế đám cháy và hạn chế cháy lan.

- Hệ thống chữa cháy tự động: Cùng với hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động có vai trò khống chế hoặc dập tắt đám cháy ngay từ khi mới phát sinh, hạn chế cháy lan và giảm thiểu thiệt hại. Việc xác định yêu cầu trang bị hệ thống chữa cháy tự động được thực hiện theo nguyên tắc tương tự hệ thống báo cháy tự động, căn cứ trên quy mô công trình, số tầng, tổng diện tích sàn. Ngoài việc xem xét toàn bộ công trình, cần tiếp tục đánh giá từng hạng mục, từng khu vực và từng gian phòng để xác định chính xác phạm vi phải bảo vệ bằng hệ thống chữa cháy tự động.

Đối với khu vực trưng bày xoong nồi, thiết bị, hàng hóa, vật liệu không cháy; khu vực lưu trữ và chế biến để bán thịt, cá, trái cây và rau quả (trong bao bì không cháy) đáp ứng đầy đủ các điều kiện an toàn PCCC, chủ đầu tư được phép không trang bị hệ thống chữa cháy tự động. Việc này vừa bảo đảm an toàn PCCC, vừa tránh đầu tư không cần thiết đối với các công trình có mức độ nguy hiểm cháy thấp.

- Hệ thống chữa cháy ngoài nhà: Đối với chợ hạng 1, chợ hạng 2, trung tâm thương mại phải được trang bị hệ thống họng nước chữa cháy ngoài nhà theo quy định của QCVN 10:2025/BCA. Hệ thống chữa cháy ngoài nhà bảo đảm nguồn cung cấp nước liên tục và dồi dào, bao gồm trụ nước chữa cháy ngoài nhà hoặc bến lấy nước, hố thu nước từ các nguồn nước tự nhiên hoặc nhân tạo như ao, hồ, sông và bể nước.

5. Một số khuyến nghị khi áp dụng quy định

Thứ nhất, Chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế cần thực hiện đầy đủ 3 bước xác định quy mô công trình (Mục 2) trước khi lựa chọn giải pháp trang bị phương tiện, hệ thống PCCC; tránh chỉ căn cứ vào diện tích hoặc số tầng của công trình để xác định yêu cầu trang bị.

Thứ hai, đối với công trình có nhiều hạng mục nhà độc lập hoặc có nhiều khu vực với các công năng khác nhau (như siêu thị kết hợp rạp chiếu phim, khu vui chơi, khu ẩm thực, tầng hầm để xe), việc xác định yêu cầu trang bị phải được thực hiện riêng cho từng hạng mục theo đúng mục đích sử dụng. Điều này giúp bảo đảm giải pháp PCCC phù hợp với mức độ nguy hiểm cháy của từng khu vực trong công trình.

Thứ ba, khi xác định yêu cầu trang bị hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động, cần tuân thủ đầy đủ nguyên tắc quy định tại Điều 1.5.9 và Điều 1.5.10 của QCVN 10:2025/BCA, bảo đảm xem xét đồng thời toàn bộ công trình, từng khu vực, từng gian phòng và các thiết bị có liên quan. Việc áp dụng đúng nguyên tắc này sẽ bảo đảm xác định đầy đủ các đối tượng phải được bảo vệ bằng hệ thống báo cháy tự động và hệ thống chữa cháy tự động theo quy định.

6. Kết luận 

Việc xác định đúng quy mô công trình và lựa chọn đầy đủ phương tiện, hệ thống phòng cháy, chữa cháy ngay từ giai đoạn thiết kế có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm an toàn cho người và tài sản, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, hạn chế thiệt hại khi xảy ra cháy, nổ. Việc nghiên cứu và áp dụng đúng các quy định của QCVN 10:2025/BCA cùng các tiêu chuẩn kỹ thuật có liên quan sẽ giúp chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế lựa chọn giải pháp phù hợp, bảo đảm hiệu quả đầu tư và đáp ứng yêu cầu an toàn PCCC đối với từng loại hình công trình.

Trong thời gian tới, Cục Cảnh sát PCCC và CNCH sẽ tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn áp dụng các quy định của QCVN 10:2025/BCA đối với từng loại hình nhà, công trình, góp phần hỗ trợ chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế, doanh nghiệp và người dân thực hiện đúng quy định, nâng cao hiệu quả công tác phòng cháy, chữa cháy.

Phòng Thẩm duyệt về phòng cháy, chữa cháy