Thực tiễn công tác chữa cháy cho thấy, các vụ cháy xảy ra tại gara, tầng hầm để xe hoặc khu vực tập trung nhiều phương tiện thường có diễn biến phức tạp hơn so với các khu vực thông thường. Nguyên nhân là do đám cháy phát triển nhanh, sinh ra lượng nhiệt lớn và nhiều khói, khí độc; đồng thời không gian kín hoặc bán kín khiến việc thoát khói, thoát nạn, tiếp cận chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ gặp rất nhiều khó khăn. Đặc biệt, đối với xe điện và các phương tiện sử dụng pin lithium-ion, nguy cơ cháy lan, tái cháy và thời gian xử lý kéo dài cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với việc thiết kế, trang bị các hệ thống PCCC cho nhà và công trình.

Để chủ động phòng ngừa cháy, nổ, bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe của người dân và hạn chế thiệt hại về tài sản, QCVN 10:2025/BCA - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cho nhà và công trình đã quy định tương đối đầy đủ các yêu cầu về trang bị, thiết kế và lắp đặt phương tiện, hệ thống PCCC đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy. Quy chuẩn không chỉ xác định loại phương tiện, hệ thống cần trang bị mà còn đưa ra các tiêu chí cụ thể về quy mô, diện tích, số tầng, chiều cao công trình và đặc điểm kết cấu để lựa chọn giải pháp kỹ thuật phù hợp.

Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng thực tế, nhiều chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế và người dân vẫn còn lúng túng trong việc xác định công trình của mình thuộc trường hợp nào, cần trang bị những phương tiện gì và áp dụng theo ngưỡng quy mô nào. Không ít trường hợp chỉ căn cứ vào diện tích hoặc số tầng mà bỏ qua các yếu tố quan trọng khác như dạng công trình, khoảng cách đến cạnh hở hoặc việc trong cùng một công trình có nhiều hạng mục với công năng khác nhau, dẫn đến lựa chọn giải pháp chưa phù hợp, phải điều chỉnh trong quá trình thiết kế hoặc thi công.

Trên cơ sở các quy định của QCVN 10:2025/BCA và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan, bài viết này giới thiệu một số nội dung cơ bản về nguyên tắc xác định quy mô công trình và hướng dẫn trang bị phương tiện, hệ thống PCCC đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy, đồng thời bổ sung bảng tổng hợp tra cứu nhanh và khuyến nghị thực hiện cụ thể góp phần giúp các tổ chức, cá nhân thuận lợi hơn trong quá trình nghiên cứu, áp dụng và thực hiện đúng quy định của pháp luật.

2. Xác định đúng quy mô công trình - Bước đầu tiên để lựa chọn phương tiện phòng cháy, chữa cháy phù hợp

Việc trang bị phương tiện, hệ thống PCCC không áp dụng theo một công thức chung cho tất cả các nhà để xe, mà được xác định trên cơ sở quy mô và đặc điểm cụ thể của từng công trình. Điều này xuất phát từ thực tế là nguy cơ cháy, nổ và yêu cầu bảo vệ an toàn giữa một gara gia đình, một nhà để xe nhiều tầng hay một tầng hầm để xe trong trung tâm thương mại hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, việc xác định đúng quy mô công trình là bước đầu tiên và có ý nghĩa quyết định trong quá trình lựa chọn giải pháp PCCC.

Trước khi xác định công trình phải trang bị những phương tiện hoặc hệ thống PCCC nào, cần thực hiện đầy đủ các bước sau:

Thứ nhất, xác định đúng mục đích sử dụng và công năng của công trình. Đối tượng áp dụng bao gồm nhà để xe ô tô, xe máy độc lập; gara bố trí trong các công trình có công năng khác; khu vực hoặc gian phòng để xe tại tầng hầm, tầng bán hầm hoặc tầng nổi của nhà và công trình. Trường hợp một dự án có nhiều hạng mục nhà độc lập với các công năng khác nhau thì việc xác định yêu cầu trang bị phương tiện PCCC phải được thực hiện riêng đối với từng hạng mục theo đúng mục đích sử dụng của hạng mục đó.

Thứ hai, xác định quy mô công trình. Các thông số cần xem xét bao gồm số tầng, chiều cao, tổng diện tích sàn, diện tích từng gian phòng và khối tích công trình. Đây là những tiêu chí quan trọng để xác định công trình có thuộc diện phải trang bị hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động, họng nước chữa cháy trong nhà hoặc các phương tiện khác theo quy định hay không.

Thứ ba, xác định đặc điểm kết cấu và dạng thiết kế của nhà để xe. Đối với loại hình công trình có một số tiêu chí đặc thù như nhà để xe dạng hở, số tầng của công trình, tổng diện tích sàn và khoảng cách từ điểm bất kỳ trong nhà đến cạnh hở. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thoát khói, tản nhiệt khi xảy ra cháy, đồng thời là căn cứ để áp dụng các ngưỡng quy mô tương ứng trong việc trang bị hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động. Đơn cử như đối với nhà xe “Dạng kín 1 tầng trên mặt đất”, một số tiêu chí cần xem xét được quy định tại Mục 25.2, Bảng A1, phụ lục A QCVN 10:2025/BCA như bậc chịu lửa (bậc I, II, III, IV), cấp nguy hiểm cháy của kết cấu (cấp S0, S1, S2, S3) và tổng diện tích sàn (từ 1.000 m2 đến 7000 m2) hoặc đối với nhà xe “Dạng hở” tại Mục 25.3, Bảng A1, phụ lục A QCVN 10:2025/BCA quy định một số ngưỡng quan trọng như 04 tầng, 4.000 m², 1.000 m² và khoảng cách 12 m được sử dụng làm cơ sở để phân loại và xác định yêu cầu trang bị đối với từng trường hợp cụ thể.

Thứ tư, kiểm tra các khu vực và gian phòng đặc thù. Trong nhiều trường hợp, mặc dù toàn bộ công trình chưa thuộc diện phải trang bị một số hệ thống PCCC, nhưng nếu trong công trình có các khu vực hoặc gian phòng có tính chất nguy hiểm cháy cao, hoặc có quy mô thuộc đối tượng quy định tại QCVN 10:2025/BCA thì vẫn phải xem xét trang bị hệ thống PCCC tương ứng cho chính khu vực đó. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm mọi khu vực có nguy cơ cháy cao đều được bảo vệ phù hợp.

Có thể thấy, việc xác định đúng quy mô công trình không chỉ giúp chủ đầu tư lựa chọn đầy đủ các phương tiện, hệ thống PCCC cần trang bị mà còn tránh tình trạng đầu tư không cần thiết hoặc phải điều chỉnh thiết kế trong quá trình triển khai. Trên cơ sở các tiêu chí này, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế và cơ quan quản lý có thể xác định chính xác công trình thuộc trường hợp nào để áp dụng các quy định về bình chữa cháy, phương tiện chiếu sáng sự cố, biển báo thoát nạn, hệ thống báo cháy tự động, hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà và hệ thống chữa cháy tự động theo đúng quy định của QCVN 10:2025/BCA.

3. Nguyên tắc lựa chọn phương tiện và hệ thống phòng cháy, chữa cháy phải trang bị cho nhà, công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy

Sau khi xác định được quy mô và đặc điểm của công trình, việc lựa chọn phương tiện và hệ thống phòng cháy, chữa cháy cần tuân thủ nguyên tắc bảo đảm phù hợp với mức độ nguy hiểm cháy của công trình, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát hiện sớm, khống chế kịp thời và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thoát nạn cũng như tổ chức cứu nạn, cứu hộ và chữa cháy khi có sự cố xảy ra.

Đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy, các phương tiện phòng cháy, chữa cháy được trang bị theo nhiều cấp độ khác nhau. Những phương tiện cơ bản như bình chữa cháy, phương tiện chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn thoát nạn là yêu cầu chung đối với hầu hết các công trình. Trong khi đó, các hệ thống kỹ thuật như báo cháy tự động hoặc chữa cháy tự động sẽ được xem xét trên cơ sở quy mô, đặc điểm kết cấu và khả năng phát sinh, lan truyền đám cháy của từng công trình.

Một nguyên tắc quan trọng khác là việc xác định yêu cầu trang bị không chỉ dừng ở phạm vi toàn bộ công trình mà còn phải xem xét đối với từng hạng mục, từng khu vực hoặc từng gian phòng có tính chất sử dụng riêng biệt. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm mọi khu vực có nguy cơ cháy đều được trang bị các phương tiện và hệ thống bảo vệ phù hợp, đồng thời tránh tình trạng áp dụng cứng nhắc một giải pháp chung cho toàn bộ công trình.

Trên cơ sở các nguyên tắc nêu trên, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thiết kế có thể xác định đầy đủ các phương tiện và hệ thống cần trang bị đối với từng công trình cụ thể. Bảng tổng hợp và nội dung dưới đây sẽ giới thiệu các phương tiện và hệ thống phòng cháy, chữa cháy chủ yếu đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy, đồng thời phân tích phạm vi áp dụng và những điểm cần lưu ý trong quá trình thiết kế, lắp đặt.

4. Bảng tổng hợp và một số nội dung hướng dẫn trang bị các phương tiện, hệ thống phòng cháy, chữa cháy đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy

Bảng tổng hợp yêu cầu trang bị phương tiện, hệ thống PCCC

- Bình chữa cháy: Bình chữa cháy là phương tiện chữa cháy ban đầu có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xử lý các đám cháy mới phát sinh. Mọi nhà và công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy đều phải được trang bị bình chữa cháy, không phụ thuộc quy mô, số tầng hay diện tích công trình. Bình chữa cháy phải được bố trí tại vị trí dễ quan sát, dễ tiếp cận và thuận tiện cho việc sử dụng khi có sự cố xảy ra. Việc lựa chọn chủng loại, số lượng bình và khoảng cách bố trí cần tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.

- Phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn: Trong điều kiện xảy ra cháy, nguồn điện của công trình có thể bị cắt hoặc bị hư hỏng, làm giảm khả năng quan sát và gây khó khăn cho việc thoát nạn. Vì vậy, các công trình sử dụng với mục đích để ô tô, xe máy đều phải được bố trí hệ thống chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn lối ra và chỉ hướng thoát nạn nhằm giúp người trong công trình nhanh chóng nhận biết lối thoát an toàn; Đối với các tầng có diện tích lớn hơn 1.000 m² hoặc có từ hai lối thoát nạn trở lên, cần bố trí thêm sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn để người sử dụng xác định nhanh vị trí hiện tại và lựa chọn lối thoát phù hợp khi xảy ra sự cố.

- Hệ thống báo cháy tự động: Đối với các công trình có quy mô lớn hoặc điều kiện thông thoáng hạn chế, việc phát hiện cháy ngay từ giai đoạn đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hệ thống báo cháy tự động giúp phát hiện các dấu hiệu cháy ngay khi mới xuất hiện, truyền tín hiệu cảnh báo để mọi người kịp thời thoát nạn và tạo điều kiện cho lực lượng chữa cháy triển khai các biện pháp xử lý trước khi đám cháy phát triển lớn.

Việc xác định công trình có phải trang bị hệ thống báo cháy tự động hay không được thực hiện trên cơ sở tổng hợp nhiều tiêu chí như quy mô công trình, số tầng, tổng diện tích sàn, điều kiện thông thoáng và khoảng cách từ điểm bất kỳ trong công trình đến cạnh hở.

Đối với một số nhà để xe có quy mô nhỏ, kết cấu thông thoáng và đáp ứng đầy đủ các điều kiện an toàn theo quy định, yêu cầu trang bị hệ thống báo cháy tự động được đơn giản hóa nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu về an toàn phòng cháy, chữa cháy.

- Hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà: Theo QCVN 10:2025/BCA, nhà sử dụng với mục đích để xe hoặc trưng bày ô tô, xe máy dạng kín có tổng diện tích sàn từ 150 m² trở lên và nhà dạng hở (trừ gara ô tô cơ khí) có tổng diện tích sàn từ 1.000 m² trở lên phải được trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà. Đây là phương tiện chữa cháy cố định, giúp triển khai chữa cháy kịp thời ngay từ giai đoạn đầu, góp phần khống chế đám cháy và hạn chế cháy lan.

- Hệ thống chữa cháy tự động: Cùng với hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động có vai trò khống chế hoặc dập tắt đám cháy ngay từ khi mới phát sinh, hạn chế cháy lan và giảm thiểu thiệt hại. Việc xác định yêu cầu trang bị hệ thống chữa cháy tự động được thực hiện theo nguyên tắc tương tự hệ thống báo cháy tự động, căn cứ trên quy mô công trình, khoảng cách đến cạnh để hở và đặc điểm kết cấu. Ngoài việc xem xét toàn bộ công trình, cần tiếp tục đánh giá từng hạng mục, từng khu vực và từng gian phòng để xác định chính xác phạm vi phải bảo vệ bằng hệ thống chữa cháy tự động.

Đối với các nhà để xe dạng ngăn hoặc nhà lưu giữ, trưng bày xe máy có quy mô nhỏ đáp ứng đầy đủ các điều kiện an toàn PCCC, chủ đầu tư được phép không trang bị hệ thống chữa cháy tự động. Việc này vừa bảo đảm an toàn PCCC, vừa tránh đầu tư không cần thiết đối với các công trình có mức độ nguy hiểm cháy thấp.

5. Một số khuyến nghị khi áp dụng quy định

Thứ nhất, Chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế cần thực hiện đầy đủ 4 bước xác định quy mô công trình (Mục 2) trước khi lựa chọn giải pháp trang bị phương tiện, hệ thống PCCC; tránh chỉ căn cứ vào diện tích hoặc số tầng của công trình để xác định yêu cầu trang bị.

Thứ hai, đối với công trình có nhiều hạng mục nhà độc lập hoặc có nhiều khu vực với các công năng khác nhau, việc xác định yêu cầu trang bị phải được thực hiện riêng cho từng hạng mục theo đúng mục đích sử dụng. Điều này giúp bảo đảm giải pháp PCCC phù hợp với mức độ nguy hiểm cháy của từng khu vực trong công trình.

Thứ ba, khi xác định yêu cầu trang bị hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động, cần tuân thủ đầy đủ nguyên tắc quy định tại Điều 1.5.9 và Điều 1.5.10 của QCVN 10:2025/BCA, bảo đảm xem xét đồng thời toàn bộ công trình, từng khu vực, từng gian phòng và các thiết bị có liên quan. Việc áp dụng đúng nguyên tắc này sẽ bảo đảm xác định đầy đủ các đối tượng phải được bảo vệ bằng hệ thống báo cháy tự động và hệ thống chữa cháy tự động theo quy định.

6. Kết luận 

Việc xác định đúng quy mô công trình và lựa chọn đầy đủ phương tiện, hệ thống phòng cháy, chữa cháy ngay từ giai đoạn thiết kế có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm an toàn cho người và tài sản, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, hạn chế thiệt hại khi xảy ra cháy, nổ. Việc nghiên cứu và áp dụng đúng các quy định của QCVN 10:2025/BCA cùng các tiêu chuẩn kỹ thuật có liên quan sẽ giúp chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế lựa chọn giải pháp phù hợp, bảo đảm hiệu quả đầu tư và đáp ứng yêu cầu an toàn PCCC đối với từng loại hình công trình.

Trong thời gian tới, Cục Cảnh sát PCCC và CNCH sẽ tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn áp dụng các quy định của QCVN 10:2025/BCA đối với từng loại hình nhà, công trình, góp phần hỗ trợ chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế, doanh nghiệp và người dân thực hiện đúng quy định, nâng cao hiệu quả công tác phòng cháy, chữa cháy.