Nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc tra cứu, nắm bắt những quy định của pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn có liên quan đến trang bị, thiết kế, lắp đặt, kiểm tra bảo dưỡng phương tiện PCCC và CNCH, bài viết sau đây sẽ hướng dẫn trang bị, thiết kế, lắp đặt phương tiện PCCC và CNCH cho nhà ở riêng lẻ kết hợp sản xuất, kinh doanh. Nội dung bài viết được xây dựng trên cơ sở tập hợp, hệ thống hóa các quy định của văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn, tiêu chuẩn có liên quan đến trang bị, thiết kế, lắp đặt, kiểm tra bảo dưỡng phương tiện PCCC và CNCH.

I. Xác định yêu cầu PCCC cho nhà, công trình

Quy trình xác định việc trang bị, bố trí phương tiện, hệ thống phòng cháy chữa cháy cho nhà ở riêng lẻ kết hợp sản xuất, kinh doanh bao gồm 5 bước cơ bản:

Bước 1: Xác định mục đích sử dụng và công năng:

Nhà ở riêng lẻ kết hợp sản xuất, kinh doanh, gồm: nhà ở riêng lẻ kết hợp kinh doanh dịch vụ; nhà ở riêng lẻ kết hợp sản xuất, kinh doanh hàng hóa dễ cháy (Lưu ý: kinh doanh hàng hóa là chất dễ cháy có thể bao gồm loại hình, mặt hàng kinh doanh như đồ gỗ nội thất, quần áo, chăn nệm, sách báo, vàng mã và các hàng hóa khác có tính chất tương tự). Trường hợp chưa xác định cụ thể mục đích sử dụng cần tham khảo Điều 1.5.7 QCVN 10:2025/BCA.

Căn cứ trên quy mô, công năng của các hạng mục bên trong nhà để xác định tỷ lệ phần diện tích để sản xuất, kinh doanh trên tổng diện tích sàn của nhà:

- Phần diện tích để sản xuất, kinh doanh dưới 30% tổng diện tích sàn của nhà: Trang bị hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động, họng nước chữa cháy trong nhà theo loại hình nhà ở kết hợp kinh doanh dịch vụ, kết hợp sản xuất, kinh doanh hàng hóa dễ cháy. 

- Từ 30% đến 70%: Việc trang bị hệ thống báo cháy tự động, thiết bị báo cháy độc lập và hệ thống chữa cháy tự động áp dụng như đối với nhà hỗn hợp.

- Trên 70%: Việc trang bị thực hiện theo công năng chính sản xuất, kinh doanh.

Bước 2: Xác định quy mô số tầng:

- Tính tổng tầng trên mặt đất (gồm tầng kỹ thuật, tầng tum) và tầng dưới mặt đất.

- Loại trừ tầng tum: Nếu diện tích dưới 30% diện tích sàn mái và chỉ có chức năng bao che, che chắn lồng cầu thang, giếng thang máy, thiết bị kỹ thuật.

- Loại trừ tầng lửng: Nếu diện tích sàn tầng lửng dưới 65% sàn tầng ngay bên dưới.

- Số tầng được tính đến tầng cao nhất có người sử dụng khi đáp ứng các quy định về ngăn cháy, thoát nạn... theo Điều 9.1.2 TCVN 13967:2024.

- Trường hợp thiết kế lệch tầng tham khảo TCVN 13967:2024.

Bước 3: Xác định diện tích và khối tích:

- Diện tích: Tính tổng diện tích sàn của tất cả các tầng.

- Diện tích gian phòng: Tính cho phần được bao quanh bởi bộ phận ngăn cháy chuẩn (tường, sàn REI/EI).

- Khối tích: Để xác định yêu cầu họng nước chữa cháy (nếu cần thiết).

Bước 4: Kiểm tra các gian phòng đặc thù: dù tổng quy mô nhỏ, vẫn phải kiểm tra các phòng như: Kho 50 m2, gian phòng sản xuất hạng nguy hiểm cháy C1 (không phụ thuộc diện tích), hạng C2, C3 từ 300 m2 ...  để trang bị phương tiện, hệ thống PCCC theo Bảng A.3 Phụ lục A QCVN 10:2025/BCA.

Bước 5: Xác định phương tiện, hệ thống PCCC cần trang bị cho nhà và công trình:

- Nhóm phương tiện, hệ thống PCCC bắt buộc: Bình chữa cháy, đèn chiếu sáng sự cố, biển báo an toàn.

- Nhóm phương tiện, hệ thống PCCC theo quy mô: Đối chiếu kết quả với bảng định mức (mặt nạ lọc độc, báo cháy, họng nước chữa cháy trong nhà, chữa cháy tự động...).

          II. Tổng hợp trang bị, bố trí phương tiện, hệ thống PCCC cho nhà ở riêng lẻ kết hợp sản xuất, kinh doanh

1. Nhóm phương tiện, hệ thống PCCC bắt buộc

Không phụ thuộc quy mô của nhà, công trình, tất cả nhà ở riêng lẻ kết hợp sản xuất, kinh doanh đều bắt buộc phải trang bị:

a) Bình chữa cháy

Các yêu cầu về trang bị, bố trí, lựa chọn loại bình, công suất, định mức, khoảng cách bảo vệ, vị trí và chiều cao lắp đặt bình chữa cháy phải tuân thủ quy định tại Điều 2.6 QCVN 10:2025/BCA; từ Điều 5 đến Điều 7.6 TCVN 7435-1:2004 và Phụ lục D TCVN 7435-2.

b) Phương tiện chiếu sáng sự cố

Các yêu cầu về thời gian hoạt động, vị trí bắt buộc lắp đặt, độ rọi, tính đồng đều và giảm lóa đối với chiếu sáng sự cố phải tuân thủ Điều 4.5 và từ Điều 5.1.1 đến Điều 5.1.6 của TCVN 13456:2022.

c) Biển báo chỉ dẫn lối ra và chỉ hướng thoát nạn

Các yêu cầu về thời gian hoạt động duy trì, khoảng cách, chiều cao lắp đặt, tính toán kích thước, độ chói và tính đồng đều của biển báo phải tuân thủ Điều 4.5 và từ Điều 5.2.4 đến Điều 5.2.8 của TCVN 13456:2022.

2. Nhóm phương tiện, hệ thống PCCC theo quy mô

a) Sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn

Yêu cầu trang bị tại các tầng diện tích > 1000 m2 hoặc có từ 2 lối thoát nạn trở lên; hoặc trong các phòng nghỉ của khách sạn và các cơ sở lưu trú, cho thuê phòng ở bắt buộc phải có sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn. Các yêu cầu về vị trí lắp đặt, nội dung, kích thước và chiều cao lắp đặt sơ đồ tuân thủ Điều 5.2.9 TCVN 13456:2022.

b) Mặt nạ lọc độc

Yêu cầu trang bị cụ thể như sau:

- Có bố trí công năng kinh doanh lưu trú: Nhà cao từ 3 tầng trở lên (định mức 01 chiếc/01 người).

- Có bố trí công năng kinh doanh dịch vụ karaoke/vũ trường: Trang bị cho các tầng nhà (theo số người có mặt đồng thời trong phòng có diện tích lớn nhất với định mức 01 chiếc/01 người).

Vị trí bố trí và số lượng định mức tuân thủ Điều 2.7.2 và Bảng F.1 Phụ lục F QCVN 10:2025/BCA.

c) Hệ thống báo cháy tự động, thiết bị báo cháy độc lập

Yêu cầu trang bị cụ thể như sau:

- Diện tích sản xuất, kinh doanh (SXKD) < 30%: Nếu kinh doanh dịch vụ thì cao từ 7 tầng trở lên (cho phép trang bị thiết bị báo cháy độc lập); nếu kinh doanh hàng hóa dễ cháy thì cao từ 3 tầng trở lên hoặc tổng diện tích sàn từ 500 m2 trở lên (cho phép trang bị thiết bị báo cháy độc lập khi chiều cao thấp hơn 5 tầng và tổng diện tích sàn nhỏ hơn 500 m2).

- Diện tích SXKD từ 30% đến 70%: Áp dụng như nhà hỗn hợp (cao từ 3 tầng hoặc sàn từ 500 m2).

- Diện tích SXKD > 70%: Trang bị theo công năng sản xuất, kinh doanh chính.

Việc lựa chọn loại hệ thống, thiết kế, lắp đặt đầu báo cháy, nút ấn, thiết bị cảnh báo âm thanh/ánh sáng, trung tâm báo cháy, cấp nguồn và đường dây tín hiệu phải tuân thủ từ Điều 4.1.1 đến Điều 4.1.5 và từ Điều 5.1 đến Điều 5.14 của TCVN 7568-14:2025.

d) Hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà

Yêu cầu trang bị cụ thể như sau:

- Diện tích SXKD < 70%: Cao từ 7 tầng trở lên.

- Diện tích SXKD > 70%: Trang bị theo công năng sản xuất, kinh doanh chính.

- Có kinh doanh karaoke, vũ trường từ tầng 3 trở lên: Bắt buộc toàn bộ nhà.

Việc lựa chọn hệ thống, lưu lượng, số tia phun, áp suất, thiết kế lăng phun, cuộn vòi, vị trí ống đứng, họng chờ tiếp nước và hệ thống ống khô tuân thủ Điều 2.4.4 và từ Điều H.2.1 đến Điều H.2.18 Phụ lục H QCVN 10:2025/BCA. Các yêu cầu đối với trạm bơm cấp nước chữa cháy tuân thủ Điều 2.4.2, mục H.3 Phụ lục H QCVN 10:2025/BCA và QCVN 02:2020/BCA (nếu thuộc diện áp dụng).

e) Hệ thống, thiết bị chữa cháy tự động

Yêu cầu trang bị cụ thể như sau:

- Diện tích SXKD < 30%: Chiều cao PCCC từ 30 m trở lên. 

- Diện tích SXKD từ 30% đến 70%: Áp dụng như nhà hỗn hợp (Chiều cao PCCC từ 25 m trở lên hoặc tổng diện tích sàn từ 5000 m2 trở lên).

- Diện tích SXKD > 70%: Trang bị theo công năng sản xuất, kinh doanh chính.

- Có kinh doanh karaoke, vũ trường từ tầng 3 trở lên: Bắt buộc toàn bộ nhà.

Các yêu cầu về lựa chọn chất chữa cháy, an toàn thoát nạn và lắp đặt bình chữa cháy tự động kích hoạt tuân thủ từ Điều 1.5.3 đến 1.5.5 và từ Điều 2.5.3 đến 2.5.5 QCVN 10:2025/BCA. Thiết kế và lắp đặt chi tiết phải tuân thủ tiêu chuẩn chuyên ngành tương ứng: Điều 5 và Điều 6 TCVN 7336:2021; Điều 4 TCVN 13657-1:2023; TCVN 13333:2021; TCVN 13877-2:2023 và các tiêu chuẩn cho hệ thống chữa cháy tự động bằng khí FK-5-1-12 hoặc HFC-227ea; IG-100; IG-55; IG-541.

f) Hệ thống loa thông báo, hướng dẫn thoát nạn

Yêu cầu trang bị cụ thể như sau: nhà có bố trí kinh doanh dịch vụ karaoke từ 50 người/tầng trở lên phải trang bị. Yêu cầu thiết kế, lắp đặt tuân thủ Điều 2.2 và mục H.4 Phụ lục H QCVN 10:2025/BCA.

Việc trang bị đúng và đủ các phương tiện PCCC và CNCH theo đúng quy mô không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí mà còn đảm bảo hiệu quả chữa cháy, cứu nạn cứu hộ khi có sự cố xảy ra. Những hướng dẫn chi tiết về các bước xác định và danh mục phương tiện, hệ thống PCCC nêu trên chính là cơ sở để người dân và doanh nghiệp dễ dàng tự rà soát, hoàn thiện công tác PCCC cho nhà, công trình của mình.

Phòng Thẩm duyệt về phòng cháy, chữa cháy/Cục Cảnh sát PCCC và CNCH