1. Khái quát về hiện tượng backdraft

Backdraft là hiện tượng xảy ra khi đám cháy phát triển trong không gian kín, lượng oxy bị tiêu thụ gần hết nhưng các vật liệu cháy vẫn tiếp tục phân hủy nhiệt, tạo ra một lượng lớn khí cháy chưa được oxy hóa hoàn toàn. Khi có nguồn oxy mới đột ngột xâm nhập như mở cửa, phá vách, thông gió…, hỗn hợp khí cháy này có thể bốc cháy dữ dội, gây ra vụ nổ hoặc bùng cháy mạnh trong thời gian rất ngắn.

Hiện tượng backdraft thường xảy ra trong các công trình khép kín như nhà ở, kho xưởng, tầng hầm, container, phương tiện giao thông… và rất khó nhận biết nếu CBCS chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ thiếu kinh nghiệm hoặc đánh giá sai tình huống.

Hình ảnh hiện tượng backdraft xảy ra

2. Cơ chế hình thành hiện tượng backdraft

2.1. Giai đoạn tiêu thụ oxy

Khi đám cháy phát triển trong không gian kín, oxy bị tiêu thụ nhanh chóng. Khi nồng độ oxy giảm xuống dưới mức duy trì ngọn lửa, quá trình cháy chuyển từ cháy có ngọn lửa sang cháy âm ỉ.

2.2. Giai đoạn tích tụ khí cháy và nhiệt

Trong điều kiện thiếu oxy, các vật liệu cháy sinh ra các khí CO, hydro, methane và các khí dễ cháy khác kèm theo khói đen đậm đặc và nhiệt lượng lớn.

Do không gian kín hoặc thông gió kém, các khí cháy này không được thoát ra ngoài, dẫn đến tích tụ và bị nung nóng đến ngưỡng nguy hiểm.

2.3. Giai đoạn bùng cháy (backdraft)

Khi có sự tác động làm không khí giàu oxy xâm nhập đột ngột vào không gian chứa khí cháy nóng như mở cửa, phá cửa, hỗn hợp khí này lập tức bốc cháy hoặc nổ mạnh, tạo thành hiện tượng backdraft.

Hình ảnh dấu hiệu cảnh báo hiện tượng backdraft

3. Ý nghĩa của việc nhận diện đúng hiện tượng backdraft

Việc nhận diện chính xác dấu hiệu backdraft mang ý nghĩa sống còn đối với lực lượng chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, thể hiện trên các khía cạnh sau:

- Thứ nhất, bảo đảm an toàn cho CBCS làm nhiệm vụ. Backdraft có thể gây ra áp lực lớn, nhiệt độ cao và ngọn lửa lan nhanh, dẫn đến nguy cơ bỏng nặng, chấn thương hoặc tử vong. Nhận diện sớm các dấu hiệu như khói dày đặc, sẫm màu, chuyển động chậm, cửa sổ rung nhẹ, không gian kín nóng bất thường… giúp CBCS làm nhiệm vụ tránh hành động mở cửa hoặc tiếp cận thiếu kiểm soát.

- Thứ hai, hạn chế thiệt hại về người và tài sản. Nếu backdraft xảy ra ngoài tầm kiểm soát, hậu quả có thể lan rộng, làm sập kết cấu công trình, gây cháy lan và đe dọa trực tiếp đến người dân xung quanh. Nhận diện đúng giúp triển khai các biện pháp, chiến kỹ thuật phù hợp, giảm thiểu thiệt hại thứ cấp.

- Thứ ba, nâng cao hiệu quả chỉ huy và điều hành chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Việc xác định nguy cơ xảy ra hiện tượng backdraft giúp chỉ huy hiện trường đưa ra quyết định chiến thuật chính xác, lựa chọn phương án tiếp cận, thông gió, làm mát và chữa cháy phù hợp với diễn biến thực tế tại hiện trường.

Hình ảnh CBCS tạo khe hở thoát khói

4. Ý nghĩa của việc phân tích đúng hiện tượng backdraft trong chiến thuật chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ

Không chỉ dừng lại ở nhận diện, việc phân tích đúng bản chất và mức độ nguy hiểm của hiện tượng backdraft còn có ý nghĩa quan trọng trong việc triển khai chiến thuật chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ như:

- Lựa chọn phương án thông gió an toàn, có kiểm soát giúp giải phóng khí cháy, giảm nguy cơ nổ, thay vì mở cửa đột ngột gây bùng cháy mạnh.

- Sử dụng phương tiện và chiến kỹ thuật phù hợp để làm mát, giảm nhiệt độ và nồng độ khí cháy trước khi tiếp cận bên trong khu vực kín.

- Bảo đảm an toàn cho CBCS khi xử lý đám cháy có nguy cơ xảy ra hiện tượng backdraft.

- Phân tích đúng hiện tượng giúp xác định thời điểm và cách thức tiếp cận nạn nhân an toàn, tránh gia tăng thương vong.

Hình ảnh phun mưa làm mát, giảm nhiệt độ và nồng độ khí cháy

5. Ý nghĩa trong công tác huấn luyện và phòng ngừa

Việc nhận diện và phân tích hiện tượng backdraft còn có ý nghĩa lâu dài trong công tác huấn luyện, đào tạo và phòng ngừa cháy, nổ. Thông qua huấn luyện thực tế, diễn tập tình huống và nghiên cứu các vụ cháy điển hình, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH nâng cao trình độ chuyên môn, khả năng phán đoán và xử lý linh hoạt các tình huống phức tạp.

Bên cạnh đó, tuyên truyền, phổ biến kiến thức về backdraft cho người dân và các cơ sở sản xuất, kinh doanh cũng góp phần hạn chế các hành động nguy hiểm như tự ý mở cửa khu vực đang cháy kín, từ đó giảm thiểu rủi ro đáng tiếc.

6. Kết luận

Nhận diện và phân tích đúng hiện tượng backdraft là yêu cầu bắt buộc trong công tác chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ hiện đại. Đây không chỉ là yếu tố then chốt bảo đảm an toàn cho CBCS làm nhiệm vụ mà còn góp phần nâng cao hiệu quả xử lý đám cháy, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản. Việc không ngừng nâng cao nhận thức, kỹ năng và kinh nghiệm trong đánh giá hiện tượng backdraft chính là nền tảng quan trọng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trong tình hình mới.

Trung tâm Huấn luyện và ứng phó về PCCC và CNCH, Bộ Công an